Πέμπτη, 27 Ιουνίου 2019

Η ποινική υπερπροστασία της πολιτικής τάξης και η συνταγματική αναθεώρηση


Ομιλία του Κώστα Χρυσόγονου στην Ημερίδα με θέμα: «Ποινικό Δίκαιο, Πολιτική και Πολιτικοί» στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών, 05.04.2019.


Είναι λογικό να υπάρχουν ασφαλιστικές δικλείδες απέναντι στο ενδεχόμενο υπερβολικής ποινικοποίησης της πολιτικής ζωής σε ένα κοινοβουλευτικό πολίτευμα και τέτοιες ασφαλιστικές δικλείδες υπάρχουν περίπου σε όλα τα κράτη του κόσμου τα οποία έχουν τέτοια πολιτεύματα. Όμως στην Ελλάδα παρατηρείται μια υπερβάλλουσα προνομιακή μεταχείριση της πολιτικής τάξης σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. 

Η προνομιακή αυτή μεταχείριση αναλύεται τόσο στο επίπεδο της βουλευτικής ασυλίας και του τρόπου με τον οποίο αυτή εφαρμόζεται στην πράξη, όσο και στο επίπεδο της ποινικής ευθύνης ή μη ευθύνης των υπουργών για τα πεπραγμένα τους. 

Αν πάρουμε τώρα το θεσμό της βουλευτικής ασυλίας, αυτός έχει δύο εκφάνσεις. Η πρώτη έκφανση είναι το ανεύθυνο του βουλευτή, ότι δεν διώκεται δηλαδή με οποιοδήποτε τρόπο ούτε εξετάζεται για γνώμη ή ψήφο που έδωσε κατά την άσκηση των καθηκόντων του. Αυτό είναι αυτονόητο και αδιαπραγμάτευτο και ισχύει όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε όλα τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη. Η δεύτερη έκφανση είναι το ακαταδίωκτο, ότι δηλαδή και για άλλα αδικήματα, πλην αδικημάτων γνώμης και ψήφου, δεν μπορεί να διωχθεί αν δεν παρασχεθεί άδεια από τη Βουλή, ύστερα από αίτημα βεβαίως το οποίο θα υποβάλλουν οι αρμόδιες εισαγγελικές αρχές. Ως προς αυτό το δεύτερο λοιπόν παρατηρείται στην Ελλάδα μια υπερβάλλουσα αυτοπροστασία της πολιτικής τάξης, η οποία δεν οφείλεται τόσο στις ισχύουσες διατάξεις, όσο στην νοοτροπία και την πρακτική των πολιτικών μας και ειδικότερα των βουλευτών. Το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, στο οποίο είχα την τιμή τα τελευταία πέντε χρόνια να είμαι εισηγητής της επιτροπής νομικών θεμάτων που είναι αρμόδια για τις άρσεις ασυλιών, αίρει την ασυλία των μελών του στατιστικά περίπου στο 97% των περιπτώσεων που ζητείται η άρση της ασυλίας από τις εισαγγελικές αρχές. Ελάχιστες είναι δηλαδή οι περιπτώσεις στις οποίες αρνείται το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο άρση ασυλίας. Και πότε το κάνει αυτό; Είτε όταν πρόκειται για γνώμη ή ψήφο που δόθηκε κατά την άσκηση των καθηκόντων, είτε σε άλλα αδικήματα όταν υπάρχει υπόνοια μεροληψίας, υπάρχουν δηλαδή στοιχεία που οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι εισαγγελικές αρχές ή το δικαστικό σύστημα γενικώς της χώρας του κράτους μέλους κινείται με πολιτική σκοπιμότητα σε βάρος του ή της ευρωβουλευτού. Αντίθετα η Βουλή των Ελλήνων, με βάση παρόμοια νομικά δεδομένα, απορρίπτει τουλάχιστον, το 1/3 και έως πρόσφατα πολύ περισσότερο από τις υποβαλλόμενες σ’ αυτή αιτήσεις άρσης ασυλίας. Τούτο δεν εναρμονίζεται προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Υπάρχει λοιπόν μια εσφαλμένη νοοτροπία και πρακτική. Δεν είναι θέμα διατάξεων. Είναι κωμικοτραγικό το γεγονός ότι προσφάτως απερρίφθη αίτηση άρσεως ασυλίας πρώην υπουργού και κυβερνητικού εταίρου για μήνυση η οποία αφορούσε το αδίκημα της ψευδούς καταμήνυσης. Εδώ έχουμε, πρόδηλη παραβίαση της αρχής της ισότητας των όπλων, η οποία απορρέει από το άρθρο 6 της ευρωπαϊκής συμβάσεως των δικαιωμάτων του ανθρώπου, διότι καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι ο πολιτικός δύναται να καταμηνύει αλλά δεν δύναται να καταμηνυθεί. Σίγουρα λοιπόν υπάρχουν περιπτώσεις οι οποίες είναι σκανδαλώδεις και οι οποίες φοβάμαι ότι θα οδηγήσουν, αν τεθεί το ζήτημα στο ευρωπαϊκό δικαστήριο δικαιωμάτων του ανθρώπου, και σε νέες καταδίκες της Ελλάδας από το δικαστήριο αυτό.

Συνεπώς φρονώ ότι το πρόβλημα στην Ελλάδα βασικά δεν προκύπτει από την διατύπωση του άρθρου 62. Παρά ταύτα δεν είναι κακό ότι γίνεται τώρα μια προσπάθεια για την αναθεώρησή του, η οποία φαντάζομαι ότι θα καταλήξει σε μια διατύπωση πιο ευνοϊκή για την άρση ασυλίας από ό,τι η ισχύουσα. 

Σε ότι αφορά το άρθρο 86 του Συντάγματος, αυτό παρέχει τέσσερις μορφές ειδικής προστασίας στους υπουργούς και πρώην υπουργούς. Πρώτον, ότι η άσκηση δίωξης δε γίνεται από τις κοινές εισαγγελικές αρχές που είναι αρμόδιες για τα αδικήματα όλων των Ελλήνων πολιτών αλλά από τη Βουλή. Δεύτερον ότι η απόφαση λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών. Τρίτον, ότι αυτό μπορεί να συμβεί μόνον εντός συγκεκριμένης – συντόμου - προθεσμίας, και τέταρτον ότι τα αδικήματα αυτά δικάζονται από ειδικό δικαστήριο.

Ο συνδυασμός αυτών των τεσσάρων μορφών προστασίας οδηγεί το κυβερνητικό προσωπικό, τα μέλη της κυβερνήσεως και τους υπουργούς, σε μια κατάσταση τέτοιας υπερπροστασίας που όμοιο της δεν υπάρχει σε κανένα άλλο κράτος-μέλος της ευρωπαϊκής ένωσης. Είναι γεγονός ότι και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη είναι αρκετά ως πολύ σύνηθες να δικάζονται τα αδικήματα αυτά από ειδικό δικαστήριο, το οποίο ενίοτε συγκροτείται και από πολιτικά πρόσωπα, όχι μόνο δικαστές. Είναι επίσης αρκετά σύνηθες να ανατίθεται η άσκηση δίωξης σε ειδικό όργανο, που θα μπορούσε να είναι είτε η Βουλή είτε η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου κ.ο.κ. 

Αυτά τα δύο είναι κοινά χαρακτηριστικά σε πολλές ευρωπαϊκές έννομες τάξεις. Η ειδική πλειοψηφία δεν είναι. Η ειδική πλειοψηφία, σε συνδυασμό με σύντομη αποσβεστική προθεσμία για την άρση του ειδικού δικαιώματος της Βουλής, συναντάται, μόνο στο Σύνταγμα της Αιγύπτου, την εποχή του Μουμπάρακ, όπου απαιτούσε μάλιστα αυξημένη πλειοψηφία και πέραν των ορίων της απολύτου. 

Άρα θεωρώ ότι το άρθρο 86 χρειάζεται οπωσδήποτε αναθεώρηση και προς την κατεύθυνση του περιορισμού της παρεχόμενης προς υπουργούς και πολιτικούς προνομιακής αντιμετώπισης. Η παρατήρηση την οποία θα είχα να κάνω σε αυτά που ειπώθηκαν, είναι ότι επιχειρείται να προσδιοριστεί η κατεύθυνση της αναθεώρησης. Πρέπει όμως, να διακρίνουμε τις έννοιες. Κατεύθυνση της αναθεώρησης είναι ο περιορισμός της παρεχόμενης προς υπουργούς και πρώην υπουργούς ποινικής προστασίας. Περιεχόμενο της αναθεώρησης είναι το τι ακριβώς θα γίνει, πώς θα εξειδικευτεί αυτή η κατεύθυνση. Εδώ τι λέει η απόφαση την οποία έβγαλε η Βουλή; Προς την κατεύθυνση περιορισμού των προνομιακών ρυθμίσεων περί ποινικής ευθύνης υπουργών, εδώ θα έπρεπε να μπει τελεία, ιδίως, όμως συνεχίζει, μέσω της κατάργησης της αποσβεστικής προθεσμίας και της κατάργησης της δυνατότητας αναστολής της δίωξης της προδικασίας ή της κυρίας διαδικασίας. Τα παραπάνω δεν δεσμεύουν κατά κανένα τρόπο την επόμενη Βουλή ακόμα και αν θεωρηθεί ότι η κατεύθυνση αναθεώρησης δεσμεύει. πράγμα το οποίο ούτως ή άλλως είναι αμφισβητήσιμο στη συνταγματική θεωρία και στην πράξη δεν ξέρω και πώς μπορεί να εφαρμοστεί, αλλά εν πάση περιπτώσει θεωρώ θετικό ότι γίνεται μια τέτοια συζήτηση. Θα ήμουν θετικός πέρα από την κατάργηση της αποσβεστικής προθεσμίας να κινείται η διαδικασία από τις εισαγγελικές αρχές και εν συνεχεία να ζητείται η άδεια του κοινοβουλίου για την πρόοδο της διαδικασίας, δηλαδή μια διαδικασία ανάλογη με αυτήν που υπάρχει επί βουλευτικής ασυλίας. 

Ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.  
 

Παρασκευή, 14 Ιουνίου 2019

ΣΥΡΙΖΑ: πιο παλιός και από το παλιό


Δημοσιευμένο άρθρο του Κώστα Χρυσόγονου στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ 14/06


Οι τελευταίες ανακατατάξεις στο επικοινωνιακό επιτελείο της κυβέρνησης έχουν και μία μάλλον αθέατη πλευρά. Σχεδόν όλα τα πρόσωπα, η αξία των οποίων ανεβαίνει ή κατεβαίνει στο εσωκομματικό «χρηματιστήριο» του ΣΥΡΙΖΑ τις ημέρες αυτές, έχουν το κοινό χαρακτηριστικό να μην έχουν υποβληθεί ποτέ τα ίδια στη βάσανο της διεκδίκησης της λαϊκής ψήφου, δηλ. του σταυρού προτίμησης. Πρόκειται για δοτούς/δοτές υπουργούς και βουλευτές (ελέω και λίστας στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015), που η πολιτική σταδιοδρομία τους έως τώρα στηρίχθηκε αποκλειστικά στην εύνοια του αρχηγού του κόμματος και πρωθυπουργού.

Στο κεφάλαιο μάλιστα αυτό ο ΣΥΡΙΖΑ έχει ξεπεράσει κατά πολύ τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας, αφού κανείς πρωθυπουργός στο παρελθόν δεν είχε χρίσει τόσους δοτούς όσους ο Αλ. Τσίπρας και κατά τόσο προκλητικό τρόπο (π.χ. διορισμός προσώπου με ανύπαρκτα προσόντα όπως ο κ. Καρανίκας ως σύμβουλος στρατηγικού σχεδιασμού!). Τούτο βέβαια δεν είναι η μόνη εκδήλωση αντιδραστικού παλαιοκομματισμού από ένα κόμμα που αυτοδιαφημίζεται ως «προοδευτικό». Ο έσχατος εξευτελισμός της κρατικής τηλεόρασης, η οποία αντί δελτίου ειδήσεων έφθασε να μεταδίδει την προεκλογική εκδήλωση (κατ’ ουσία σύναξη χειροκροτητών σε κλειστό χώρο με ατομικές προσκλήσεις) του κυβερνώντος κόμματος, η απροσχημάτιστη οικογενειοκρατία με διορισμούς συγγενών σε κάθε είδους θέσεις, η εξαγορά βουλευτών άλλων κομμάτων με την προσφορά υπουργικών θώκων, οι πολακειάδες και τόσα άλλα συμπληρώνουν το σκηνικό της οπισθοδρόμησης.

Στην πράξη επομένως ο ΣΥΡΙΖΑ αποδεικνύεται πιο παλιός από το παλιό πολιτικό σύστημα, το οποίο διαρκώς καταγγέλλει. Όσο για τον (για μερικές ακόμα ημέρες) πρωθυπουργό, αυτός αποδεικνύεται πως συνιστά μία μετανεωτερική επανέκδοση του ρουσφετολόγου του 19ου αιώνα Επαμεινώνδα Δεληγιώργη, νεότερου πρωθυπουργού του ελληνικού κράτους (ορκίστηκε σε ηλικία 36 ετών, έναντι 40 του Αλ. Τσίπρα). Όπως εκείνος είχε ξεκινήσει ως επικεφαλής της «Χρυσής Νεολαίας», αμφισβητώντας τον Όθωνα, και κατέληξε ευνοούμενος του Γεωργίου Α’ και αρχιερέας του πελατειακού συστήματος, έτσι και ο σημερινός πρωθυπουργός επαγγέλθηκε αλλαγή σελίδας για τη χώρα και κατέληξε ευνοούμενος των ξένων εταίρων και βέβαια αυτουργός της συμφωνίας των Πρεσπών. Η ιστορία επαναλαμβάνεται.

Παρασκευή, 31 Μαΐου 2019

Τι πήγε στραβά με τον ΣΥΡΙΖΑ


Δημοσιευμένο άρθρο του Κώστα Χρυσόγονου στο Liberal.gr


Η ήττα στις ευρωεκλογές και η συνακόλουθη προκήρυξη εθνικών εκλογών σηματοδοτεί το τέλος της κυβερνητικής θητείας του ΣΥΡΙΖΑ και του Αλέξη Τσίπρα. Τούτο βέβαια καθαυτό είναι μια εξέλιξη αναμενόμενη, αργά ή γρήγορα, για κάθε κυβέρνηση σε μια κοινοβουλευτική δημοκρατία. Το κακό στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι, πολύ πριν τον τερματισμό της περιόδου διακυβέρνησης της χώρας από το κόμμα αυτό, είχαν τερματισθεί κατά τρόπο οριστικό οι ελπίδες να αποτελέσει το τελευταίο τον καταλύτη για τη μετεξέλιξη του πολιτικού μας συστήματος σε μια κατεύθυνση περισσότερο δημοκρατική και λιγότερο πελατειακή.

Έως τις προηγούμενες ευρωεκλογές (του 2014) η εσωτερική δομή και λειτουργία του ΣΥΡΙΖΑ ήταν πιο ουσιαστική και πιο πολυφωνική από κάθε άλλου ελληνικού κόμματος, αφού οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονταν από τα συλλογικά όργανα, με κατοχύρωση της ελευθερίας της έκφρασης (των λεγόμενων «συνιστωσών») ακόμη και προς τα έξω. Τούτο δημιουργούσε την ελπίδα ότι, εφόσον διευρυνόταν κατ’ αναλογία προς το εκλογικό ακροατήριο και η οργανωμένη βάση του κόμματος, ώστε να εκπροσωπείται περισσότερο ο ευρύτερος προοδευτικός χώρος και λιγότερο η παραδοσιακή αριστερά, θα μπορούσε να οικοδομηθεί ένα κόμμα πιο κοντά στα ευρωπαϊκά οργανωτικά πρότυπα και να «ρυμουλκήσει» και τα υπόλοιπα ελληνικά κόμματα στην κατεύθυνση μιας πιο δημοκρατικής και μαζικής λειτουργίας.

Στην πράξη, τα επόμενα χρόνια, η πολύ περιορισμένη αριθμητικά και πολιτικά κομματική βάση όχι μόνο δε διευρύνθηκε, αλλά συρρικνώθηκε ακόμη περισσότερο. Από τα περίπου 30.000 μέλη της εποχής του ιδρυτικού συνεδρίου (του 2013) σήμερα είναι ζήτημα αν έχουν απομείνει τα μισά και μάλιστα τα περισσότερα από αυτά απέκτησαν άμεση ή έμμεση σχέση με τον κρατικό μηχανισμό (ως αιρετοί, μετακλητοί, επί θητεία μέλη αρχών και οργάνων κλπ.). Όσο για τα συλλογικά όργανα, εκείνα μεταλλάχθηκαν σε ομηγύρεις χειροκροτητών του αρχηγού του κόμματος.

Ο ΣΥΡΙΖΑ της κυβερνητικής τετραετίας κατέληξε να αποτελεί μια καρικατούρα του ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του 1980, με τον Αλέξη Τσίπρα να προσπαθεί να περπατήσει πάνω στα πολιτικά «υποδήματα» του Ανδρέα Παπανδρέου (απελπιστικά μεγάλα για το μέγεθός του), τον Πολάκη να υποδύεται τον Μένιο Κουτσόγιωργα κ.ο.κ. Έγινε δηλ. ένα αρχηγικό πελατειακό δίκτυο, με την κρίσιμη διαφορά βέβαια ότι τη δεκαετία του 1980 το ελληνικό κράτος διέθετε πιστοληπτική ικανότητα για να χρηματοδοτούνται οι πελατειακές εξυπηρετήσεις και οι ψηφοθηρικές παροχές σε ευρεία κλίμακα, ενώ σήμερα όχι. Έτσι η βιωσιμότητα στο χρόνο του μοντέλου αυτού άσκησης της εξουσίας αποδείχθηκε αναγκαστικά πολύ πιο περιορισμένη τη φορά αυτή.

Το τι θα επακολουθήσει είναι προς το παρόν άδηλο. Η αιφνίδια πάντως άνοδος της Βαρουφακειάδας ενδέχεται να αποτελέσει απαρχή δεινών για τον απερχόμενο πρωθυπουργό, καθώς είναι εξάλλου εμφανές (π.χ. από τα πρόσωπα των νέων ευρωβουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ) ότι το εκλογικό του ακροατήριο δεν είναι συμπαγές. Εφόσον έχει πια καταστεί φανερό ότι η επάνοδος της ΝΔ στην εξουσία δεν ανακόπτεται, πολλοί από τους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ χάνουν το βασικό τους κίνητρο και οι διαρροές προς τα αριστερά μπορεί να ενταθούν, συμπιέζοντας την επίδοξη αξιωματική αντιπολίτευση σε μεγέθη πιο κοντά σε εκείνα του Μαΐου του 2012 παρά στα σημερινά.

Κυριακή, 12 Μαΐου 2019

Η νομική πλευρά της φιλοξενίας στο κότερο


Δημοσιευμένο άρθρο του Κώστα Χρυσόγονος στην εφημερίδα τα «ΤΑ ΝΕΑ» 11/05


Η παροχή ολιγοήμερης φιλοξενίας στον Πρωθυπουργό και την οικογένειά του, το καλοκαίρι του 2018 από την οικογένεια Παναγοπούλου στην πολυτελή θαλαμηγό της, έχει βρεθεί το τελευταίο διάστημα στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Ως προς τη νομική πλευρά του ζητήματος, ο Κώδικας Δεοντολογίας, που θεσπίθηκε το 2016 (ΦΕΚ Α 67/18.4.2016) και αποτελεί Παράρτημα του Κανονισμού της Βουλής, απαγορεύει στους βουλευτές να αποδέχονται «δώρα ή παροχές ή άλλα ωφελήματα, των οποίων η φύση ή η χρηματική αξία εγείρουν ζητήματα μεροληπτικής άσκησης των κοινοβουλευτικών τους καθηκόντων» και καθιερώνει το τεκμήριο ότι, εάν η χρηματική αξία είναι μεγαλύτερη των 200 ευρώ, τότε εγείρει ζήτημα (α) μεροληψίας (άρθρο 4 παρ. 1). Παράλληλα ο Κώδικας Δεοντολογίας των μελών της κυβέρνησης (απόφαση 464/30.6.2014 του τότε πρωθυπουργού Αντ. Σαμαρά, την οποία δεν ανακάλεσε ούτε τροποποίησε ο Αλ. Τσίπρας) απαγορεύει σ' αυτά να αποδέχονται «δώρα, φιλοξενία ή άλλα ωφελήματα, εκτός εάν πρόκειται για συνηθισμένη φιλοξενία» (άρθρο 8).

Είναι προφανές ότι η αποκλειστική «φιλοξενία» τετραμελούς οικογένειας σε υπερπολυτελή θαλαμηγό 35 μέτρων (στην ουσία δωρεάν παραχώρηση του σκάφους και του πληρώματός του για το αντίστοιχο διάστημα) έχει αξία αρκετών χιλιάδων ευρώ ημερησίως, πολύ ανώτερη των 200 ευρώ, και ότι κατά καμία έννοια δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί «συνηθισμένη». Επομένως η αποδοχή της παροχής αυτής της οικογένειας Παναγοπούλου από τον Πρωθυπουργό και βουλευτή Αλ. Τσίπρα συνιστά παράβαση των δεοντολογικών υποχρεώσεων του τελευταίου με αμφότερες τις ιδιότητές του. Και ενώ ο Κώδικας Δεοντολογίας των μελών της κυβέρνησης προβλέπει, ως κύρωση, μόνο «πολιτικές ευθύνες», ο αντίστοιχος της Βουλής απειλεί τον παραβάτη με περικοπή του μισού της μηνιαίας βουλευτικής αποζημίωσης, ύστερα από σχετική απόφαση της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Κοινοβουλευτικής Δεοντολογίας (άρθρο 9).

Παρά το πολυδιαφημισμένο «ηθικό πλεονέκτημα» της Αριστεράς, θα ήταν αφέλεια να αναμένει κανείς από μία Επιτροπή Δεοντολογίας όπου πλειοψηφούν οι βουλευτές ΣΥΡΙΖΑ/συνεργαζόμενοι να επιβάλει περικοπή της βουλευτικής αποζημίωσης στον κ. Τσίπρα. Το όλο περιστατικό όμως αποδεικνύει ότι κατ' ουσία αντί «πλεονεκτήματος» υπάρχει έλλειμμα πολιτικής ηθικής και παραβατική συμπεριφορά, απέναντι σε κανόνες που θέσπισε η ίδια η πλειοψηφία του (τότε και ΑΝΕΛ) ΣΥΡΙΖΑ πριν από λίγα χρόνια. Κατά κωμικοτραγικό μάλιστα τρόπο, ο κ. Τσίπρας διακήρυσσε στο παρελθόν ότι «δεν είμαστε όλοι ίδιοι» και κατηγορούσε τους αντιπάλους του ότι είναι «ομοτράπεζοι στα κότερα μεγαλοεπιχειρηματιών». Τώρα φιλοξενείται ο ίδιος στο υπερπολυτελές Odyssey της οικογένειας Παναγοπούλου. Μέσα από την πολιτική του Οδύσσεια φαίνεται πως κατέληξε στην Ιθάκη της χλιδής.

Δευτέρα, 8 Απριλίου 2019

Πνευματικά δικαιώματα: προστασία ή λογοκρισία;


Δημοσιευμένο άρθρο του Κώστα Χρυσόγονου στην εφημερίδα «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» 07/04


Η Οδηγία για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στην ψηφιακή ενιαία αγορά, που ψηφίστηκε τον Μάρτιο του 2019 από το Ευρωκοινοβούλιο, αποτελεί την κατάληξη μιας επίπονης διετούς διαδικασίας διαβούλευσης και διαπραγμάτευσης με το Συμβούλιο, την Επιτροπή και ευρύτατο φάσμα κοινωνικών φορέων.
Η Οδηγία επιχειρεί να συνδυάσει την εναρμόνιση των σχετικών ρυθμίσεων, οι οποίες ισχύουν σήμερα στα κράτη-μέλη της Ε.Ε., την προστασία των δικαιωμάτων των πνευματικών δημιουργών και τη διασφάλιση της ελευθερίας πρόσβασης στο Διαδίκτυο και πληροφόρησης μέσω αυτού. Κομβικής σημασίας είναι ιδίως οι ρυθμίσεις του άρθρου 15, το οποίο υποχρεώνει ιστοσελίδες και πλατφόρμες διαμοιρασμού ειδήσεων να αποζημιώνουν τους εκδότες για τη χρήση αποσπασμάτων από άρθρα που έχουν δημοσιεύσει. Εξίσου σημαντικό είναι το άρθρο 17, που ορίζει ότι οι πάροχοι πλατφορμών διαμοιρασμού περιεχομένου (π.χ. Facebook, YouΤube κ.ά.) θα πρέπει να συνεργάζονται με τους κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων με καλή πίστη, ώστε να διασφαλίζουν ότι δεν θα είναι διαθέσιμα μη εγκεκριμένα προστατευμένα έργα, μέσω υπηρεσιών τους.
Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό, οι εν λόγω πλατφόρμες θα πρέπει να αναπτύξουν και να χρησιμοποιούν συστηματικά τεχνολογία ειδικών φίλτρων, ικανών να εντοπίζουν περιεχόμενο που τυχόν παραβιάζει τα πνευματικά δικαιώματα δημιουργών. Από την υποχρέωση εξαιρούνται ιστότοποι που λειτουργούν για λιγότερο από τρία χρόνια, έχουν ετήσιο τζίρο κάτω των 10.000.000 ευρώ και λιγότερους από πέντε εκατομμύρια μοναδικούς μηνιαίους επισκέπτες. Εκτιμώ ότι η Οδηγία αυτή, στην τελική της μορφή, αποτυπώνει μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων των δημιουργών της ελευθερίας της πληροφόρησης μέσω του Διαδικτύου, γι’ αυτό και την υπερψήφισα. Η ασύδοτη αντιγραφή και αναπαραγωγή περιεχομένων, χωρίς να διασφαλίζεται αμοιβή για τους δημιουργούς, μειώνει δραστικά τα υλικά κίνητρα παραγωγής έργου από τους τελευταίους και έτσι απειλεί με μακροπρόθεσμη υποβάθμιση τη συγγραφική και καλλιτεχνική παραγωγή και με εξαφάνιση την έντυπη ενημέρωση.
Σε κάθε περίπτωση βέβαια ο ενωσιακός νομοθέτης (Ευρωκοινοβούλιο και Συμβούλιο) μπορεί να επανέλθει στο μέλλον στο ζήτημα και να διορθώσει τις τυχόν αδυναμίες ή ανεπιθύμητες παρενέργειες που θα μπορούσαν να εμφανιστούν στην πράξη.

Πέμπτη, 28 Μαρτίου 2019

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βάζει κανόνες στο διαδίκτυο

Δημοσιευμένο άρθρο του Κώστα Χρυσόγονου στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» 28/03


Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δέχτηκε με ψήφους 348 υπέρ, έναντι 274 κατά και 36 αποχών την πρόταση Οδηγίας για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στην ψηφιακή ενιαία αγορά. Σκοπός είναι η εναρμόνιση του νομικού πλαισίου που διέπει τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στο ψηφιακό περιβάλλον, ώστε να περιοριστούν οι αποκλίσεις μεταξύ των εθνικών καθεστώτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Ένας ακόμη στόχος είναι η ευρύτερη πρόσβαση στο διαδίκτυο από χρήστες σε ολόκληρη την ΕΕ, αλλά και η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ένωσης και η διασφάλιση ικανοποιητικής αποζημίωσης για τους εκδότες, τους συγγραφείς και γενικότερα τους καλλιτέχνες από διαδικτυακές πλατφόρμες. 

Η εν λόγω πρόταση Οδηγίας υπήρξε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες στο Ευρωκοινοβούλιο κατά τη διάρκεια αυτής της θητείας. Τα κύρια σημεία αντιπαράθεσης είναι το άρθρο 15 (μέχρι πρότινος άρθρο 11) που αφορά την προστασία των εκδόσεων τύπου σχετικά με επιγραμμικές χρήσεις και το άρθρο 17 (μέχρι πρότινος άρθρο 13) περί της χρήσης προστατευόμενου περιεχομένου από παρόχους επιγραμμικών υπηρεσιών ανταλλαγής περιεχομένου.

Το άρθρο 15 επιχειρεί να επιβάλλει σε ιστοσελίδες και πλατφόρμες διαμοιρασμού ειδήσεων να πληρώνουν τους εκδότες για τη χρήση αποσπασμάτων των άρθρων τους. Η ισχύς αυτού του δικαιώματος έχει οριστεί στα 2 χρόνια. Οι πλατφόρμες δεν θα πληρώνουν τους εκδότες μόνο εφόσον μοιράζουν απλές υπερσυνδέσεις (hyperlinks) που συνοδεύονται από μεμονωμένες λέξεις. Τυχόν αμφισβητήσεις που θα προκύψουν στις ανωτέρω έννοιες και χρήσεις θα υπόκεινται στην ερμηνεία των δικαστηρίων. Παρά τις ασάφειες του το άρθρο 15 αποτελεί ένα αρχικό θετικό βήμα για τη διασφάλιση πληρωμής του πνευματικού έργου των δημιουργών που φιλοξενείται σε ιστοσελίδες και πλατφόρμες ειδήσεων.

Περαιτέρω το άρθρο 17 ορίζει ότι οι πάροχοι πλατφορμών διαμοιρασμού περιεχομένου (π.χ. facebook, instagram, youtube, twitter κ.ά.) θα πρέπει να συνεργάζονται με τους κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων με καλή πίστη, ώστε να διασφαλίζουν ότι δε θα είναι διαθέσιμα μη εγκεκριμένα προστατευμένα έργα, μέσω των υπηρεσιών τους. Αυτό συνεπάγεται τελικά ότι όλες οι ανωτέρω πλατφόρμες, το περιεχόμενο των οποίων προέρχεται από τους χρήστες τους, θα είναι υπεύθυνες για τη διαγραφή περιεχομένου εάν αυτό παραβιάζει τα πνευματικά δικαιώματα. Προκειμένου όμως να επιτευχθεί αυτό οι εν λόγω πλατφόρμες θα πρέπει να αναπτύξουν και να χρησιμοποιούν συστηματικά τεχνολογία ειδικών φίλτρων που θα είναι ικανά να εντοπίζουν περιεχόμενο που τυχόν παραβιάζει τα πνευματικά δικαιώματα δημιουργών. Από αυτή την υποχρέωση εξαιρούνται ιστότοποι που λειτουργούν για λιγότερο από τρία χρόνια, έχουν ετήσιο τζίρο κάτω των 10.000.000 ευρώ και λιγότερους από 5 εκατομμύρια μοναδικούς μηνιαίους επισκέπτες.

Εκφράζονται ανησυχίες ότι μόνο οικονομικά ισχυρές πλατφόρμες θα μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στην εγκατάσταση των δαπανηρών αυτών φίλτρων. Οι ανησυχίες αυτές ωστόσο αμβλύνονται τόσο από τις προαναφερόμενες εξαιρέσεις στην εφαρμογή της υποχρέωσης εγκατάστασης φίλτρων, όσο και από το γεγονός ότι το άρθρο 17 προβλέπει ότι η εφαρμογή τέτοιων μέτρων πρέπει να γίνεται με βάση την αρχή της αναλογικότητας, ώστε να επιτυγχάνεται ισορροπία μεταξύ των θεμελιωδών δικαιωμάτων των χρηστών και των κατόχων δικαιωμάτων, σύμφωνα με το άρθρο 17 της Οδηγίας 2000/31/ΕΚ για το ηλεκτρονικό εμπόριο. Παράλληλα, το άρθρο 17 παρ. 8 ορίζει ότι η εφαρμογή του δεν οδηγεί σε γενική υποχρέωση παρακολούθησης, ενώ τίθεται σε εφαρμογή από αποτελεσματικός και ταχύς μηχανισμός υποβολής καταγγελιών και επανόρθωσης, ο οποίος είναι διαθέσιμος στους χρήστες της υπηρεσίας σε περίπτωση διαφορών σχετικά με την απενεργοποίηση της πρόσβασης ή την αφαίρεση έργων ή άλλων αντικειμένων προστασίας που έχουν αναφορτωθεί από αυτούς (άρθρο 17 παρ. 9).

Έχω την εντύπωση ότι η Οδηγία αυτή, με την τελική μορφή την οποία έχει πάρει ύστερα από 2 χρόνια εντατικών διαπραγματεύσεων, αποτυπώνει μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη προστασίας αφενός των πνευματικών δικαιωμάτων των δημιουργών και αφετέρου της ελευθερίας της πληροφόρησης μέσω του διαδικτύου. Σε κάθε περίπτωση βέβαια ο ενωσιακός νομοθέτης (Ευρωκοινοβούλιο και Συμβούλιο) μπορεί να επανέλθει στο μέλλον στο ζήτημα και να διορθώσει τις τυχόν αδυναμίες ή ανεπιθύμητες παρενέργειες, που θα μπορούσαν να εμφανιστούν στην πράξη κατά την εφαρμογή της παραπάνω Οδηγίας.

Τρίτη, 26 Μαρτίου 2019

Απόπειρα παρενόχλησης του πρωθυπουργικού ελικοπτέρου από τουρκικά μαχητικά ανήμερα της 25ης Μαρτίου


ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Βρυξέλλες, 26/03/2019


Ο ευρωβουλευτής Κώστας Χρυσόγονος κατέθεσε γραπτή ερώτηση στην Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για την απόπειρα παρενόχλησης του πρωθυπουργικού ελικοπτέρου από τουρκικά μαχητικά ανήμερα της 25ης Μαρτίου.


Ακολουθεί το κείμενο της ερώτησης:

Ερώτηση με αίτημα γραπτής απάντησης
προς την Αντιπρόεδρο της Επιτροπής/Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας
Άρθρο 130 του Κανονισμού
Kostas Chrysogonos (GUE/NGL)
Θέμα: Απόπειρα παρενόχλησης του πρωθυπουργικού ελικοπτέρου από τουρκικά μαχητικά ανήμερα της εθνικής εορτής των Ελλήνων

Στις 25/03/19, κατά την επέτειο της επανάστασης των Ελλήνων για την απελευθέρωσή τους από τον τουρκικό ζυγό το 1821, δυο τουρκικά μαχητικά παραβίασαν το FIR Αθηνών μεταξύ Χίου και Σάμου και προσπάθησαν να παρενοχλήσουν το ελικόπτερο που μετέφερε τον Έλληνα πρωθυπουργό σε εορταστικές εκδηλώσεις στο Αγαθονήσι. Τα τουρκικά μαχητικά έφτασαν σε απόσταση 4 ναυτικών μιλίων από το ελικόπτερο, πετώντας σε ύψος 6.000 ποδιών, ωστόσο δεν πέτυχαν τον σκοπό τους, γιατί αναχαιτίστηκαν έγκαιρα από ελληνικά μαχητικά [1].

Ερωτάται η Ύπατη Εκπρόσωπος:
1) Πώς σχολιάζει την ανωτέρω πρωτοφανή πρόκληση;
2) Πώς σκέφτεται να αντιδράσει στο γεγονός ότι η Τουρκία παρά τις συνεχείς συστάσεις της ΕΕ δε σταματά τις προκλήσεις σε βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου, αλλά τις επιτείνει;

________________________________________